Літаратура

Традыцыйныя абрады і святы Беларусі

Сямейна - Родавая абраднасць

Лекцыя А.В. Катовіч

У вялізарнай духоўнай спадчыне ўсходнеславянскіх народаў акрамя сьвятаў, умоўна названых каляндарнымі, г.зн тымі, з якіх складаюць гадавое кола, якое паўтараецца штогод, ёсьць сьвяты, якія здаўна вылучаліся фальклярыстамі ў самастойны цыкл і як быццам ня мелі дачыненьня да каляндара. Гэта сьвяты сямейнай накіраванасьці. Фальклёрная спадчына, якая з'яўляецца неад'емнай часткай рытуяльна-абрадавых комплексаў, атрымала назву сямейна-абрадавай паэзіі.

Так званы традыцыйны для савецкай фальклярыстыцы падыход, у аснову якога закладзены чыста фармальныя прынцыпы, якія захаваліся й у апошняй акадэмічнай серыі "Беларускі фальклёр: жанры, віды, паэтыка". Першы том гэтага шматтомнага выданьня называецца "Каляндарна-абрадавая паэзія", а другі "Сямейна-абрадавая паэзія". Па такому ж шляху пайшлі й аўтары яшчэ аднаго шматтомнага выданьня "Беларусы". У адным з тамоў у падзеле "Сьвяты" ёсьць раздзел, які прысьвечаны каляндарным сьвятам, а ў другім - сямейным. Такі падыход асноўваецца на тым, што сямейныя ўрачыстасьці або памінальныя трызны не зьвязаны з гадавым каляндарам, а маюць сытуяцыйны характар.

Разам з тым, у дасьледваньнях усё тых жа фальклярыстаў увесь час падкрэсьліваецца ідэйная непадзялёнасьць гэтых двух цыклаў народных сьвятаў, таму практычна ў кожным рытуяльна-абрадавым комплексе "каляндарнай" накіраванасьці прысутнічае вясельная тэматыка, а таксама абрадавыя дзеяньні, арыентаваныя на працяг роду. Зразумела, сваеасаблівым парадоксам у сыстэме аграрна-гаспадарчых сьвятаў з'яўляецца наяўнасьць дзён памінавеньня продкаў, маючых зусім іншую накіраванасьць, і, што яшчэ важней, выразную рытмычную залежнасьць ад універсальнага рытму народнай культуры 3-9-40. Фактычна яны не зьвязаны з рухам Сонца, ні з рытмамі Месяца (аднак некаторую далёкую апасярэдкаванасьць, напрыклад, Радаўніца, ўсё ж мае: праз алгарытм сьвяткаваньня Вялікдня, у якім зьвязаны пэўныя ўзаемаадносіны фаз дзвюх нябёсных сьвяціл).

Аднак у дадзеным выпадку, перад намі не пастаўлена задача вывядзеньня інварыянта рытуяльна-абрадавага комплексу з мэтай вызначэньня каляндарнай або сямейнай дамінанты. Рэкамяндуецца зьвярнуць увагу толькі на тое, што праз прызму дасьледуемай праблемы часу ў прасторы традыцыйнай культуры можам уявіць, што сьвяты уласна каляндарнай ды ўласна сямейнай накіраванасьці вельмі цесна зьвязаны паміж сабой і складаюць адзінае цэлае. Падкрэсьлім, ня нейкі фальклёрна-этнаграфічны кангламерат, а адзіную сыстэму сьвятаў, унутры якой існуюць вельмі складаныя ўзаемаадносіны. Гэтую асаблівасьць адзначыла дасьледчыца расейскага фальклёру Івашнева Л.Л. Яна зьвярнула ўвагу на тое, што "у бытавой практыцы селяніна земляробства й сямейныя інтарэсы былі неразрыўна зьвязаны." Гэтаму адзінству суадносіцца й агульнасьць аграрнай ды вясельнай абраднасьці, выконваючых функцыю дасягьненьня гаспадарчага й сямейнага дабрабыту, давольства, плоднасьці і г.д.

Абапіраючыся на матэрыялы, з вялікай упэўненасьцю можна прыйсьці да высновы, што вясельны абрад быў некалі арганічнай складаючай часткай каляндарнага цыклу. Імкненьне выкарыстоўваць узьдзеяньне чалавечай пладавітасьці на пладавітасьць зямлі назіраецца ва ўсім цыкле аграрных сьвятаў. Не выпадкова такое вялікае месца займаюць у ім эратычныя, шлюбныя матывы, вясельнае дзеяньне.

Трэба зазначыць, што ў традыцыйным успрыманьні ды асэнсаваньні часу існуе яшчэ й трэці вектар (у існасьці, гэта тое ж самае гадавое кола) вымярэньня. Ён абумоўлены цыклам сямейна-родавых абрадаў, важнейшым сярод якіх (не па сацыякультурнай значнасьці і месцы ў грамадзкай іерархіі, а па ступені ўзьдзеяньня на штодзённы ды абрадава-маркіраваны час, у якім на працягу каляндарнага году бяжыць жызнедзейнасьць соцыўма) з'яўляецца пахавальна-памінальны цыкл абрадаў, а таксама абрады, зьвязаныя з народзінамі чалавека і вясельлем. Кожны з гэтых самастойных рытуяльна-абрадавых комплексаў (народзіны, вясельле, пахаваньне) ўступае ў сваеасаблівыя ўзаемаадносіны з храналягічным каляндарам.

Па матэрыялах сайта  http://vk.com/topic-2483482_3700305

 

 

Сямейна-бытавыя рытуалы і абрады

Рэд. Аляксей "Бекар" Бурнасенка. Дададзена 3.11.2012, Минск, Беларусь.

Народная хореография занимала видное место и в семрино-бытовых обрядах. «Часто все виды народного искусства сливались в единый поток,— пишет Б. Смольский,— чтобы усилить и обогатить обрядность, внести в нее театральные элементы. Эта характерная черта, свойственная беларусскому народному творчеству, ярко проявилась в свадебном обряде, который отличался обилием песен, танцев, диалогов, сложной сменой разнохарактерных сцен, большим количеством участников».
Свадьба проходила как подлинное театрализованное представление, в котором заранее обусловлены «агледзіны», «заручыны», «дзявочнік» или «суборная суботачка», «пячэнне каравая» и само «вяселле».
Е. Р. Романов, отмечая характерные особенности свадебного обряда, писал: «Кто присутствовал на народной свадьбе во всех ее сложных архаических подробностях, тот с таким же правом может сказать, что каждая народная свадьба есть своеобразная опера». Ведущими на свадьбах были сват, сватья, старший дружка со стороны жениха, специальный свадебный ведущий «маршалок», а в древности — скоморохи. Сегодня, пожалуй, единственная уникальная труппа способна с высокой достоверностью реконструировать скоморошье ведение свадебного веселья – это Средневековый Театр Беларуси «Плутовской Театр ДиГриза».

В записях этнографов находим сведения о танцах, исполнявшихся на свадьбах в Минской, Могилевской и Витебской губерниях: в с. Семежево Слуцкого уезда Минской губернии, например, плясали «Барыню», «Польку», чаще всего «Казака», в Горецком уезде Могилевской губернии — танец «Верабей».
М. В. Довнар-Запольский называет много танцев, но чаще танцевали «Казачка», «Лявоніху». А «в последнее время» (80-е гг. XIX в.), фиксирует этнограф, в деревню стали проникать городские танцы: кадрили, «нечто похожее на польку» и проч. «Во время пляски бабы поют краткие, ухарские песни». На свадьбах плясали также «Мяцеліцу», «Чыжыка», «Трасутку», польки типа «скакухі» с припевками, кадрили и др. Все эти танцы изучаются «Минской Школой Танцев Народов Мира» в курсе «Аутентичные танцы Беларуси». И преподаватели «Школы» способны провести развлекательные либо академические мастерклассы по этим танцам для любой публики. Интересны импровизированные танцы каравайниц во время печения свадебного каравая. В Лидском уезде Виленской губернии, по сообщению П. В. Шейна, «когда каравай замесят, то две девки берутся за руки накрест через квашню и пляшут около нее...».

 

Цитата дня:

Человек – продукт своих доминирующих мыслей. Ибо он становится тем, о чем думает на протяжении большего количества времени.

Махатма Ганди

ВЕРАСЕНЬ

2017
пн аў ср чц пт сб нд
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30